Bieżnię antygrawitacyjną wykorzystano do ćwiczeń dla podopiecznych Miejskiego Ośrodka Rehabilitacji i Usług Specjalistycznych Morius w Głogowie w wieku od 13 do 25lat.
CHARAKTERYSTYKA UCZESTNIKÓW ĆWICZEŃ:
Jednostki chorobowe występujące u osób ćwiczących na bieżni:
- mózgowe porażenia dziecięce (osoby na wózkach inwalidzkich) i chodzące,
- osoby z otyłością - chodzące,
- osoba niewidoma - chodząca,
- dzieci ze spektrum autyzmu,
- zespół Downa.
OPIS POSZCZEGÓLNYCH PRZYPADKÓW
Mężczyzna, lat 18
Rozpoznanie: MPDz, opóźnienie rozwoju psychoruchowego, GMFCS poziom V - poruszający się za pomocą wózka, całkowicie zależny od pomocy innych osób.
Prowadzony, podtrzymywany pod pachy - przejdzie bardzo krótki dystans (około 5m) w nieprawidłowy sposób - obciąża stopy tylko na wewnętrznej krawędzi. Ma przykurcze w stawach kolanowych oraz biodrowych, kontakt z nim jest utrudniony - nie mówi, jest niespokojny, krzyczący.
Zachęcany był do ćwiczeń na bieżni stopniowo - obserwując innych trenujących podopiecznych. Ze względu na utrudniony kontakt z chłopcem, jego reakcje są nie do przewidzenia. Przygotowywanie go do wejścia na bieżnię było stosunkowo długim procesem, z wielką niewiadomą czy wejście na bieżnię będzie jednoznaczne z chęcią chodzenia po niej.
Podopieczny, przy pierwszej próbie wejścia na urządzenie bardzo pomagał, pozwalając nam prowadzić jego ciało. Do pomocy zaangażowanych było 4 terapeutów. Trening trwał 15min, było widać wielkie zadowolenie na twarzy chłopca. Był dumny, a zarazem niedowierzający, że jego kończyny poruszają się samodzielnie - oglądał je przez włączoną kamerkę. Kosztowało go to wiele emocji, co wpłynęło na trudności z wyjściem z bieżni. Kilkukrotnie chłopiec siadał w bieżni i terapeuci go wyciągali. Po kilku treningach, chłopiec podtrzymywany - bardzo współpracował, co ułatwiało jego wyjście z urządzenia już przy pomocy tylko 2 terapeutów. W czasie treningu krzykiem dawał znać, że chce aby zwiększyć prędkość chodzenia (widział swoje maszerujące nogi, co sprawiało mu wielką radość). Oglądanie siebie - chodzącego - dawało mu wielką satysfakcję, co uwidaczniała jego mimika - uśmiechał się (co robi bardzo rzadko), unosił dumnie głowę, nigdy nie sprzeciwił się wejściu i czynnościom związanym z przygotowaniem do samego treningu.
Zastosowane parametry:
- prędkość od 0,2 do 1,5 km/h
- odciążenie 50%-70%
- czas zabiegu- 15min
Chłopiec bardzo buntował się, gdy zamiast ćwiczeń na bieżni chciano zastosować standardowe ćwiczenia na sali gimnastycznej.
Kobieta, 23 lata
Rozpoznanie: MPDz, porażenie spastyczne czterokończynowe, atetoza GMFCS poziom V - poruszająca się za pomocą wózka, całkowicie zależna od pomocy innych osób.
Waga: 72kg
Podopieczna z kontaktem wzrokowym, rozumiejąca i wykonująca polecenia na tyle, na ile umożliwiają jej ruchy mimowolne kończyn. Ze względu na dużą wagę ciała oraz bardzo nieprawidłowe ustawienie stóp dziewczyna nie jest prowadzana ale jest pionizowana przy drabinkach.
Przyzwyczajana do bieżni również poprzez obserwację innych ćwiczących podopiecznych - po kilku dniach zgodziła się spróbować. Była bardzo chętna i pomocna - choć przeszkadzały jej ruchy mimowolne- można było zaobserwować jej dużą chęć współpracy oraz chodzenia. Trening na bieżni przyniósł bardzo pozytywny efekt - skupiała się i współpracowała na tyle, na ile jej warunki ruchowe na to pozwalały. Widząc swoje kroczące nogi była przeszczęśliwa. Z każdym kolejnym treningiem jej parametry polepszały się - zwiększano prędkość chodzenia przy utrzymywaniu odciążenia około 60-70%. Po kilku dniach chodzenia, dziewczynka w czasie treningu zaczęła nieprawidłowo ustawiać lewą stopę, co prawdopodobnie spowodowane było tym, że stawy podopiecznej nie były przyzwyczajone do nacisku. Skorygowano tę nieprawidłowość podklejając stopę odpowiednio tejpami i chód ponownie się poprawił.
Zastosowane parametry:
- prędkość od 0,2 do 1,2 km/h
- odciążenie 50%-80%
-czas zabiegu - od 5min do 15min
Dziewczynka, lat 15
Rozpoznanie: MPdz, padaczka
Dziewczynka bardzo chętna do ćwiczeń, w normalnych warunkach stawia drobne kroki, koślawi mocno stopy, paluchy. Ciężko współpracuje - tylko chwilę wykonuje polecenia. Na bieżni pokonuje dłuższy dystans - tzn. około 15 min, a w rzeczywistości jest niechętna do normalnego chodzenia. Przy zwiększeniu prędkości , stawia poprawnie stopy i wydłuża kroki.
Waga - 33kg
Wzrost - 150cm
Zastosowane parametry:
- prędkość od 1,0 do 4,0 km/h
- odciążenie 40%-50%
- czas zabiegu - 15min
Dziewczynka, lat 15
Rozpoznanie: Autyzm dziecięcy, zespół Aspergera - całościowe zaburzenia rozwojowe, otyłość
Waga: 112 kg
Wzrost: 164cm
Podopieczna chętna do ćwiczeń. Ze względu na dużą nadwagę, dziewczynka szybko się męczy, ma słaba wydolność fizyczną. W bieżni pokonuje dystans 15 min i pozwala na zwiększanie stopniowe prędkość nawet do 7 km/h. Dziewczynka na co dzień nie pokonuje takich dystansów. Praca na bieżni pozytywnie wpływa na jej humor, motywuje do kolejnych treningów, na które z chęcią czeka.
Zastosowane parametry:
- prędkość od 1.0 do 7,0 km/h
- odciążenie 40%-60%
- czas zabiegu-15min
Po niecałych 2 tygodniach treningu na bieżni dziewczynka schudła około 1,2 kg – co tylko jest dla niej motywacją do dalszej pracy.
Dziewczynka, lat 12
Dziewczynka niewidoma, chodząca bardzo powoli, szeroka płaszczyzna podparcia, kończyny dolne zrotowane na zewnątrz. Bardzo chętna do pracy na bieżni, przy zwiększaniu prędkości ustawiała prawidłowo kończyny dolne, stopy i wydłużała krok - czego bałaby się zrobić w normalnych warunkach.
Waga: 50,4kg
Wzrost: 140cm
Zastosowane parametry:
- prędkość od 0,5 do 3,5 km/h
- odciążenie 40%-50%
- czas zabiegu- 15min
Chłopiec, lat 15
Rozpoznanie: Zespół downa, autyzm
Chłopiec chodzący, mało współpracujący, niechętny do wysiłku, stawiający drobne kroki. W bieżni, przy zwiększeniu prędkości, znacznie wydłużał kroki. Był chętny chodzić 15min - w rzeczywistych warunkach chłopiec nie jest chętny do aktywności chodzenia.
Waga: 57,5 kg
Wzrost: 153 cm
Zastosowane parametry:
- prędkość od 1,0 do 4,0 km/h
- odciążenie 40%-50%
- czas zabiegu- 15min
Chłopiec, lat 16
Mózgowe porażenie dziecięce- nie chodzi samodzielnie, prowadzany za rękę
Waga: 45kg
Chłopiec z dużymi przykurczami w stawach biodrowych i kolanowych, chodzący z pomocą terapeuty - na palcach stóp. W bieżni chodzi spokojnie, czuje się bezpiecznie, na całych stopach. Jest w stanie maszerować przez 15min. Chłopiec chętny do kolejnych ćwiczeń.
Zastosowane parametry:
- prędkość od 0,2 do 1,0 km/h
- odciążenie 50%-60%
- czas zabiegu- 15min
WNIOSKI:
Korzyści fizyczne i rehabilitacyjne:
Korekcja postawy i chodu: Dzięki odciążeniu i odpowiedniej prędkości, pacjenci mogą korygować ustawienie kończyn dolnych, zwłaszcza stóp, co jest trudne do uzyskania w normalnych warunkach. Przykładowo, osoby z przykurczami, które zazwyczaj chodzą na palcach - na bieżni są w stanie stawiać całe stopy na podłożu.
Zwiększenie wydolności i kondycji: Urządzenie pozwala na realizację treningów o długości i intensywności (np. 15 minut ciągłego marszu), które są niemożliwe do osiągnięcia bez odciążenia. Wpływa to na wyraźną poprawę ogólnej kondycji organizmu.
Redukcja ruchów mimowolnych: U pacjentów z mózgowym porażeniem dziecięcym i atetozą zaobserwowano znaczne zmniejszenie ruchów mimowolnych kończyn górnych podczas ćwiczeń.
Wsparcie w walce z otyłością: Trening w odciążeniu ułatwia podejmowanie wysiłku osobom z dużą nadwagą, co prowadzi do spadku masy ciała i poprawy mobilności.
Bezpieczna pionizacja: Dla osób na co dzień poruszających się na wózkach inwalidzkich bieżnia jest szansą na pionizację i samodzielny marsz, co w innych warunkach wymagałoby zaangażowania wielu terapeutów.
Korzyści psychologiczne i motywacyjne
Wzrost poczucia własnej wartości: Pacjenci odczuwają dumę i satysfakcję z faktu, że ich nogi poruszają się samodzielnie. Możliwość obserwowania własnego chodu (np. przez wbudowaną kamerę) jest dla nich niezwykle motywująca.
Poprawa nastroju: Ćwiczenia pozytywnie wpływają na humor podopiecznych; uśmiechają się częściej i z radością czekają na kolejne sesje.
Przełamywanie lęku: Bieżnia zapewnia poczucie bezpieczeństwa, co pozwala np. osobom niewidomym na wydłużenie kroku i szybszy chód, czego obawiają się robić w rzeczywistych warunkach.
Zwiększona chęć do współpracy: Nawet osoby, które na co dzień są niechętne do standardowych ćwiczeń na sali gimnastycznej, wykazują dużą ciekawość i wewnętrzną potrzebę chodzenia na bieżni, aktywnie współpracując z terapeutami.
Dodatkowo kamera w bieżni antygrawitacyjnej odgrywa kluczową rolę w procesie motywacyjnym pacjentów, ponieważ zapewnia im bezpośredni podgląd wizualny na pracę własnych nóg. Wpływa to na zaangażowanie osób ćwiczących w następujący sposób:
Poczucie dumy i niedowierzania: Możliwość obserwowania swoich kończyn poruszających się samodzielnie budzi w pacjentach (szczególnie tych na co dzień poruszających się na wózkach) ogromne emocje, dumę oraz niedowierzanie, że ich ciało jest zdolne do takiego ruchu.
Wyzwalanie pozytywnych emocji: Widok własnych maszerujących nóg sprawia pacjentom wielką radość i sprawia, że są „przeszczęśliwi” podczas treningu.
Zachęta do większego wysiłku: Oglądanie swoich kończyn kroczących krok za krokiem motywuje podopiecznych do jeszcze cięższej pracy i dawania z siebie więcej podczas sesji.
Zwiększenie chęci do ćwiczeń: Dzięki pozytywnym wrażeniom wizualnym pacjenci chętniej podejmują wyzwania, a nawet proszą o zwiększenie prędkości bieżni, aby móc obserwować szybszy marsz swoich nóg.
W przypadku osób z utrudnionym kontaktem lub niepełnosprawnościami sprzężonymi, kamera staje się narzędziem pozwalającym im na uświadomienie sobie własnych możliwości ruchowych, co drastycznie zmienia ich podejście do rehabilitacji – z niechęci do standardowych ćwiczeń na rzecz aktywnej współpracy.
Natalia Jarosz
- fizjoterapeuta w Miejskim Ośrodku Rehabilitacji i Usług Specjalistycznych w Głogowie